تراشکاری و فرزکاری جز شغلهایی هستند که علاوه بر نقش بسیار مهم آنها در تولید قطعات و بازوی سازنده در صنایع مختلف، شغلی خطرساز و حساس است که با چالشهای مختلفی همراه است. خطراتی از جمله وجود ابزارهای تیز و برنده، پرتاب پلیسههای داغ و برنده، سرعت بالای چرخش دستگاه، قطعات و برش آنها و مواردی از این قبیل که ضمن کار تراشکاری، فرزکاری و خدمات سری تراشی است، می توانند خطرات زیادی را به همراه داشته باشد. حوادث جدی مانند گیر کردن لباس یا موی بلند در اسپیندل دستگاه، بریدگی عمیق، له شدگی، قطع عضو، سوختگی و حتی پرتاب قطعه از دستگاه قرار می دهد. به همین دلیل، رعایت اصول ایمنی در این حرفه، نه یک توصیه، بلکه یک الزام حیاتی برای حفظ جان و سلامت اپراتور تراشکار وفرزکار است.
می توان گفت: رعایت نکات ایمنی و تهیه وسایل ایمنی تراشکاری و فرزکاری علاوه بر حفظ جان کارکنان نوعی سرمایه گذاری محسوب می شود که به طور غیر مستقیم سبب کاهش هزینههای ناشی از خطرات این شغلها در محیط کار میشود. همچنین، تهیه تجهیزات ایمنی کارگاه تولیدی و استفاده از ابزارهای پیشگیری کننده از حوادث، باعث ایجاد و تقویت حس اطمینان و امنیت در کارکنان شده و با کاهش عوارض ناشی از خطرات باعث افزایش تمرکز کارکنان و بهره وری بالا در آنها می گردد.
در این مقاله از مجله پکیلون، لیست لوازم ایمنی کارگاهی کارآمد از ابزارهای ایمنی متناسب با حوزه تراشکاری و فرزکاری معرفی شده است که می تواند راهنمای خرید تجهیزات ایمنی کارگاه شما باشد.
یک ضرب المثل قدیمی در مورد ایمنی محیط کار می گوید اینکه «اگر فکر میکنید ایمنی گران است، یک حادثه واقعی را امتحان کنید»
یک کارگاه صنعتی بدون لوازم ایمنی محکوم به توقف است، چرا که علاوه بر پیامدهای قانونی و جرائم مالی، تجارب تلخی برای کارکنان و کارفرما به یادگار خواهد گذاشت که قابل جبران نخواهد بود. به این نکته همواره توجه داشته باشید که ایمنی یک “هزینه الکی و مازاد” نیست؛ سرمایهگذاری برای جلوگیری از ورشکستگی و جرائم سنگین شهرداری و ارگانهای مرتبط است. کارگاهی که وسایل حفاظت فردی ندهد، دیر یا زود به دست قانون یا حادثه متوقف میشود.
۱. پیامدهای قانونی (جریمه و پلمپ):
قانون کار (ماده ۹۱) میگوید کارفرما موظف است وسایل ایمنی لازمه برای کارکنان را تهیه کند، آموزش دهد و نظارت کند.
اگر این کار را انجام نشود مجرم بوده و در صورت وقوع حادثه جریمه سنگین، توقف فعالیت کارگاه و حتی در برخی از موارد حبس برای مدیر را در پی خواهد داشت.
۲. پیامد مالی (هزینههای نجومی):
یک حادثه ساده (مثل قطع انگشت) میتواند بیش از 200 میلیون تومان دیه و درمان هزینه در پی داشته باشد و حتی باعث توقف خط تولید گردد. از زیان های دیگر می توان به افزایش حق بیمه و از دست دادن نیروی ماهر نیز اشاره کرد. این هزینهها چندین برابر خرید یک پکیج کامل لوازم ایمنی است که ممکن است حتی در سال یک مرتبه هزینه شود.
در ایران ضعف بازرسی کار و قراردادهای موقت وجود دارد، اما تنها یک حادثه آتشسوزی ویا قطع عضو کافی است تا کارگاه را به طور کامل تعطیل کند و کارفرما را ورشکسته و راهی حبس قانونی کند.
پکیلون؛ تولیدکننده و تامینکنندهی مقاطع مختلف پلی اتیلن یعنی میلگرد، لوله و ورق پلاستیکی ارزان و ضخیم پلی اتیلن در ایران است. جهت خرید ویا استعلام قیمت با کارشناسان فروش تماس بگیرید:
در محیطهای صنعتی و کارگاههای تراشکاری و فرزکاری، کارگران هر روز با خطرات جدی مانند پرتاب سوفالههای داغ، بریدگی، سوختگی، استنشاق دودهای سمی و آسیب به چشم و دست روبرو هستند. قانون کار نیز تأمین وسایل حفاظت فردی PPE را به عهده کارفرما گذاشته و عدم رعایت آن را جرم میداند. در این میان، سه عضو حیاتی بدن یعنی چشمها، دستگاه تنفس و دستها بیش از سایر بخشها در معرض آسیب هستند. در ادامه به اهمیت و نکات کلیدی حفاظت از این سه بخش میپردازیم:
چشمها در حین عملیات تراشکاری و فرزکاری بیشترین آسیب را از تراشههای داغ و تیز فلزی میبینند. جرقه جوشکاری، مواد شیمیایی و اشعههای مضر نیز تهدیدهای جدی هستند. آسیب به قرنیه، عدسی و شبکیه معمولاً غیرقابل جبران است. شیلد صورت به تنهایی کافی نیست و باید حتماً روی عینک ایمنی استفاده شود. عینک معمولی یا عینک طبی بدون روکش ایمنی، هیچ محافظتی در برابر ضربه ندارند.
دود جوشکاری حاوی اکسیدهای فلزی سمی و بخارات شیمیایی است که آسیبهای ریوی مزمن و سرطان ایجاد میکند. انتخاب ماسک باید دقیقاً بر اساس نوع آلاینده باشد؛ ماسک معمولی گردوغبار در برابر بخارات سمی بیاثر است. در محیطهای مملو از بخارات سمی و زننده و یا محیطهای بسته (مخازن بسته، تونل بدون تهویه) از ماسک فیلتردار N95 ویا حتی کپسول هوای فشرده استفاده شود.
دستها آسیبپذیرترین عضو در محیطهای صنعتی هستند. در مجاورت و پشت دستگاههای دوار (تراش، فرز، دریل ستونی) هرگز دستکش استفاده نشود. در این شرایط دستکش به سه نظام دستگاه گیر میکند و دست را به درون دستگاه میکشد و سبب بریدگی ویا شکستگی عضو میشود. اما در حین خارج کردن پلیسهها از دستگاه ویا جابهجایی قطعات خصوصا قطعات فولادی استفاده از دستکش ضروری است و باید سختی و ضخامت مقاوم مناسب داشته باشد. همچنین قبل از هر بار استفاده، دستکش را از نظر پارگی و سوراخ بازرسی کنید.
برای ساخت حفاظهای ایمنی دستگاهها که هم شفاف مثل شیشه باشند و هم نشکن، میتوانید از ورقهای پلکسی گلس تولید چین ویا تایوانی بهره بگیرید. پکیلون تامینکنندهی مقاطع پلیمری پلی کربنات و پلکسی گلاس در بازار پامنار تهران است. برای اطلاع از مشخصات فنی و قیمت ورق پلکسی گلاس روی عبارت رنگی کلیک نمایید.
در جدول زیر تمام تجهیزات حفاظت فردی (PPE) و لیست لوازم ایمنی کارگاهی به صورت خلاصه و دستهبندی شده آورده شده است. میتوانید به صورت تفکیک شده و براساس نیاز، نوع تجهیز ایمنی خود را انتخاب نمایید.
توضیح مختصر | تجهیزات | دسته اصلی |
جنس پلیکربنات ABS، دارای چانهبند، ضدآتش، مقاوم به مواد شیمیایی | کلاه ایمنی (کاسکت) | محافظت از سر |
برای کارهای ساختمانی و تونل | کلاه سخت | |
محافظت در برابر ضربات سطحی | کلاهک ضربهای | |
ضدخش، ضد مه، دارای محافظ جانبی | عینک ایمنی | محافظت از چشم و صورت |
محافظت در برابر گرد و غبار و پاشیدگی مواد شیمیایی | گاگل (عینک تمام پوش) | |
برای جوشکاری، مواد شیمیایی و برشکاری | محافظ صورت (Face Shield) | |
شستشوی فوری چشم در تماس با مواد شیمیایی | چشمشوی اضطراری | |
برای صدای ۷۵-۸۵ دسی بل | ایرپلاگ (گوشی پلاستیکی) | محافظت از شنوایی |
برای صدای بالای ۸۵ دسی بل | ایرماف (گوشی بزرگ) | |
نوع دیگر محافظ گوش | نیمه ایرپلاگ | |
محافظ شنوایی متصل به کلاه | روکلاهی | |
برای گازهای سمی (H2S, CO)، گرد و غبار، بخارات شیمیایی | ماسک فیلتردار | محافظت از تنفس |
پوشش کامل صورت و تنفس همزمان | ماسک تمام صورت | |
فقط بینی و دهان | ماسک نیمه صورت | |
برای محیط کمبود اکسیژن (۳۰ یا ۴۵ دقیقه) | دستگاه تنفس با کپسول هوا | |
برای آلایندههای شدید | هود محافظ | |
برای اجسام برنده و سایش | دستکش چرمی | محافظت از دست |
با توری سیمی | دستکش ضد برش | |
برای جوشکاری با الیاف آلومینیومی | دستکش عایق حرارتی | |
برای کار با ابزار لرزان | دستکش ضد ارتعاش | |
مقاوم به اسید و باز | دستکش ضد مواد شیمیایی | |
برای کار با برق (با درج ولتاژ) | دستکش ضد الکتریسیته | |
برای محیط بیمارستانی و آزمایشگاهی | دستکش ضد باکتری | |
برای آلودگیهای سبک | دستکش یکبار مصرف | |
محافظت اضافی برای ساعد | تور بازو و مچ دست | |
محافظت در برابر سقوط اجسام سنگین | کفش ایمنی (پنجه فلزی) | محافظت از پا |
با لایه فلزی در کفی | کفش ضد سوراخ شدن | |
برای سطوح یخ زده یا روغنی | کفش ضد لغزش | |
برای کف داغ | کفش عایق حرارتی | |
برای ولتاژ بالای ۲۵۰ ولت (بدون میخ) | کفش ضد الکتریسیته | |
برای محیطهای دارای بار الکتریکی | کفش ضد استاتیک و رسانا | |
برای کار در آب یا زمین خیس | کفش ضد آب | |
محافظت از مچ پا + ضدآب (مثل آتشنشانی) | چکمه ایمنی | |
دارای خلل و فرج برای تبادل هوا، بدون بخش آویزان | لباس کار یکسره (کتانی) | محافظت از بدن |
مقاوم به مواد شیمیایی خورنده | لباس ضد اسید | |
برای محیط آزبست و گرد و غبار مضر | لباس یکبار مصرف پلاستیکی | |
برای ترافیک مختلط و کار در شب | لباس با دید بالا (شبرنگ) | |
ضد غرق شدن برای کار نزدیک آب | جلیقه نجات | |
مقاوم به آتش برای جوشکاری و آتشنشانی | لباس ضد حریق | |
ضدباران، ضدسرما، ضدگرما | لباس شرایط خاص آب و هوایی | |
تسمه کامل بدن برای کار در ارتفاع | هارنس (مهار ایمنی) | محافظت از ارتفاع |
شامل لانیارد و جاذب انرژی | سیستم سقوط | |
برای دسترسی کنترل شده به ارتفاع | مهار پایینآورنده | |
جذب ضربه ناشی از سقوط | جاذب انرژی | |
شستشوی کل بدن در تماس با مواد شیمیایی | دوش ایمنی (شاور اضطراری) | تجهیزات جانبی و اضطراری |
اندازهگیری سطح صدا | کنتور صدا | |
ارتباط صوتی با محافظ گوش | مجموعه ارتباطات | |
استانداردهای معتبر جهانی و ملی | ANSI، NIOSH، CE، EN، DIN، BS، OSHA | استانداردهای مرجع |
دستگاههای تراش و فرز سیانسی CNC به دلیل سرعت برش بالا، بدون رعایت اصول ایمنی میتوانند برای اپراتور خطرناک باشند. برخورد فلزات داغ، آسیب به چشم و پوست، و گیر کردن لباس یا دستکش در قطعات چرخان از جمله اتفاقاتی است که در صورت بیتوجهی به ایمنی، حتمی خواهد بود.
یک کارگاه سری تراشی تراشکاری یا فرزکاری، چه در سطح سنتی و چه در سطح صنعتی با دستگاه سی ان سی CNC، بدون تأمین حداقل تجهیزات ایمنی مثل عینک، محافظ گوش و کفش مناسب، عملاً هر لحظه در معرض یک حادثهی تمامکننده قرار دارد. مدیریت ریسک با متریالهای ایمن پلیمری، یعنی جایگزینی ابزارهای فرسوده و ناایمن با نمونههای استاندارد، پیش از آنکه حادثهای رخ دهد. در مواردی که قطعات در معرض اسیدها یا مواد شیمیایی خورنده قرار دارند، ساخت قطعات پلاستیکی سفارشی ضداسید ویا در شرایطی که قطعه تحت سایش و فشار قرار دارد استفاده از متریالهای پلاستیکی و پلیمری ضدسایش و سخت بهترین گزینه برای افزایش ایمنی و طول عمر تجهیزات و کارکنان است.
مهمترین نکات ایمنی کار با دستگاه تراش و فرز CNC:
پس از اتمام کار، با برق قطع شده، دستگاه را تمیز کنید و سطح مایع خنککننده را بررسی کنید. رعایت این نکات نه تنها از حوادث جدی جلوگیری میکند، بلکه کیفیت کار و بهرهوری را نیز افزایش میدهد.
خیلی از کارفرماها تجهیزات ایمنی کارگاه تولیدی را آخرین اولویت قرار میدهند. یک عینک ارزان، دستکش نامرغوب و غیراستاندارد یا کفش بدون پنجه فولادی نه تنها محافظ خوبی نیستند بلکه، گاهی خودش نیز خطرساز میشوند. اگر به عنوان یک صاحب کارگاه صنعتی/تولیدی این مقاله را مطالعه کردید پیشنهاد میکنیم برای حفظ سلامتی کارکنان و پیشگیری از وقع حوادث غیر منتظره هزینه ساز، از همین الان برای ایمنی کارکنان خود اقدام سازنده کنید. گاهی با کمترین هزینه جلوی میلیونها تومان ضرر گرفته میشود.
